Cột sáng lúc hoàng hôn

Tải ảnh 1024 x 768

Ánh sáng nhuốm đỏ từ Mặt trời đang lặn soi sáng những đám mây lơ lửng trên đầu vùng núi non lởm chởm, băng giá. Truyền cảm giác một thời khắc suy tư tĩnh lặng, khung cảnh hoàng hôn có một cột sáng nổi bật dường như nối mây trên trời với núi non bên dưới. Được gọi là cột sáng Mặt trời, cột sáng chói lóa trên được tạo ra bởi ánh sáng mặt trời phản xạ từ những tinh thể băng phẳng, hình sáu cạnh, hình thành ở cao trên bầu khí quyển lạnh lẽo và đang lướt nhẹ về hướng mặt đất.

Những cơn gió biến hóa

Tải ảnh 1024 x 768

Đây là một bức ảnh ghép của NGC 1068, một trong những thiên hà gần nhất và sáng nhất chứa một lỗ đen siêu trọng đang lớn lên nhanh chóng. Ảnh chụp tia X và quang phổ thu được bởi Quang phổ kế Cách tử Truyền Năng lượng cao của Kính thiên văn Chandra cho thấy một cơn gió mạnh đang thổi ra khỏi vùng tâm của NGC 1068 ở tốc độ khoảng một triệu dặm mỗi giờ. Cơn gió này có khả năng phát sinh khi đám khí bao quanh bị gia tốc và nóng lên khi nó xoáy tít về phía lỗ đen. Một phần đám khí bị hút vào trong lỗ đen, nhưng một phần của nó bị thổi tung ra ngoài. Các tia X năng lượng cao tạo ra bởi chất khí nằm gần lỗ đen làm nóng chất khí thổi bên ngoài, làm cho nó ửng lên ở những mức năng lượng tia X thấp hơn.

Dữ liệu tia X từ Đài thiên văn tia X Chandra được thể hiện màu đỏ, dữ liệu quang học từ Kính thiên văn vũ trụ Hubble thể hiện màu xanh lục và dữ liệu vô tuyến từ Ma trận Kính thiên văn Rất Lớn thể hiện màu xanh lam. Cấu trúc xoắn ốc của NGC 1068 được thể hiện bằng dữ liệu tia X và quang học, và một tia phun trào mạnh từ lỗ đen siêu trọng ở giữa được thể hiện bằng dữ liệu vô tuyến.

Nghiên cứu Chandra này sâu sắc hơn nhiều so với những quan trắc tia X trước đây. Sử dụng dữ liệu này, các nhà nghiên cứu tin rằng mỗi năm vài lần khối lượng mặt trời của chúng ta bị tuôn ra đến những khoảng cách xa xôi, cách lỗ đen ấy chừng 3000 năm ánh sáng. Cơn gió trên có khả năng mang đủ năng lượng để làm nóng chất khí xung quanh và hạn chế sự hình thành sao thêm nữa.

Những kết quả này giúp giải thích làm thế nào một lỗ đen siêu trọng có thể làm biến đổi sự tiến hóa của thiên hà chủ của nó. Lâu nay người ta cho rằng vật chất thổi tung ra khỏi một lỗ đen có thể ảnh hưởng đến môi trường của nó, nhưng một câu hỏi quan trọng là “sự nạp đạn” cho lỗ đen như thế thường có phân phối đủ năng lượng để có một tác động đáng kể hay không.

NGC 1068 nằm cách Trái đất khoảng 50 triệu năm ánh sáng và chứa một lỗ đen siêu trọng nặng chừng hấp đôi lỗ đen ở giữa Dải Ngân hà của chúng ta.