Logo Thư Viện Vật Lý
Banner Thư Viện Vật Lý

Điểm tin Vật lí tháng 6/2009
Người đăng: Trần Nghiêm   
01/07/2009

Vậy là nửa năm đầu 2009 đã đi qua, sau đây là những sự kiện vật lí nổi bật trong tháng 6.


Các nhà khoa học ở Mĩ chứng minh được một “công tắc ánh sáng” mới lạ trong một sợi quang có thể trở thành một công cụ mới trong ngành công nghiệp truyền thông. Dụng cụ do Michal Bajcsy tại Đại học Harvard và các cộng sự chế tạo có thể phát triển để chia sẻ thông tin cổ điển lẫn thông tin lượng tử.

Một nhà vật lí vừa được trao giải thưởng khoa học hàng đầu của nước Pháp cho nghiên cứu của ông về vật lí nguyên tử và quang học lượng tử. Serge Haroche – một trong những nhà sáng lập của điện động lực học lượng tử hộp kín (QED) – vừa được Ủy hội Nghiên cứu quốc gia Pháp (CNRS) giới thiệu đạt “huy chương vàng” năm nay tại một cuộc họp báo ở Paris hôm 3/6/2009. Haroche hiện đang lãnh đạo nhóm nghiên cứu điện động lực học và các hệ đơn giản tại Phòng thí nghiệm Kastler Brossel trực thuộc CNRS ở Paris.

Sự thịnh hành của bóng đèn tiết kiệm năng lượng màu xanh, lạnh có thể sớm bắt đầu tàn lụi. Đó là theo các nhà nghiên cứu ở Mĩ, họ khẳng định đã phát minh ra cách làm cho các bóng đèn nóng sáng truyền thống đạt hiệu suất 100%. Guo, cùng với người cộng sự Anatoliy Vorobyev, thực hiện khám phá, đã mất vài năm nghiên cứu cách thức các xung laser cường độ mạnh có thể ảnh hưởng đến cấu trúc của bề mặt kim loại. Năm 2006, hai nhà nghiên cứu đã nhận thấy rằng bằng cách đưa một loạt xung laser femto giây (10-15 s) vào một kim loại, bề mặt của nó sẽ trở nên đen như hắc ín. Nói cách khác, khả năng hấp thụ ánh sáng của kim loại sẽ tăng lên nhiều.

Nó là một hiện tượng đã thách đố con người trong hàng nghìn năm qua và đã khiến Benjamin Franklin mạo hiểm với cái diều và cuộc đời ông để đi tìm câu trả lời. Nay một bộ ba nhà nghiên cứu ở Mĩ có lẽ cuối cùng đã tìm ra một phương thức giải được bí ẩn của cách thức mưa bão tạo ra sét. Lời giải, theo Joseph Dwyer tại Viện Công nghệ Florida cùng với đội của ông, nằm ở chỗ sử dụng cơn mưa không ngớt của tia vũ trụ chạm trán với bầu khí quyển của Trái đất.

Các nhà nghiên cứu ở Mĩ vừa phát hiện ra một cách cải biến bề mặt kim loại sao cho chúng “bơm” chất lỏng ngược trở lên. Phương pháp đó, gồm việc trưng bề mặt kim loại ra trước những xung laser cường độ mạnh, có thể khai thác trong tương lai để phân tích chất lỏng “on-chip” hoặc cảm biến sinh học.

Một nghiên cứu mới về ánh sáng Mặt trời phản xạ từ Mặt trăng sẽ xua tan bất kì mối quan ngại nào rằng thế hệ tiếp theo các kính thiên văn vũ trụ không thể nào phát hiện ra những vết tích của sự sống trên những hành tinh kiểu Trái đất đang quay xung quanh những ngôi sao ở xa. Đó là quan điểm của các nhà thiên văn học ở Tây Ban Nha và Mĩ, họ đã nhận thấy tương đối dễ phát hiện ra khí methane và những chất khí sinh học quan trọng khác trên hành tinh của riêng chúng ta bằng cách nghiên cứu ánh sáng Mặt trời truyền qua bầu khí quyển của Trái đất trong một kì nguyệt thực. Các phép đo làm tăng thêm niềm hi vọng rằng Kính Thiên văn Vũ trụ James Webb của NASA, sắp phóng lên vào năm 2014, sẽ tìm thấy bằng chứng cho sự sống ngoài địa cầu.

Nếu bạn nghĩ rằng thời tiết trên Trái đất là không thể biết trước được, thì trên Mặt trời điều đó còn khó nói hơn. Trong hàng thập kỉ, các nhà khoa học đã tự hỏi không biết làm thế nào mà nhật hoa – hay bầu khí quyển phía ngoài – của Mặt trời lại có thể nóng hơn nhiều so với bề mặt của nó, mặc dù chúng ở xa đến hàng nghìn kilo mét. Rồi còn câu hỏi cái gì đã cấp năng lượng cho các tai lửa mặt trời, thứ có thể dội mưa các vệ tinh và các nhà du hành vũ trụ với thứ bức xạ gây chết người. Nay một nhóm đứng đầu là Konstantin Zioutas tại CERN nghĩ rằng câu trả lời có thể nằm ở chỗ “axion”, một hạt giả định còn có thể giải thích vật chất tối bí ẩn dường như cấu thành đa phần khối lượng của vũ trụ.

Là một bản xét lại tận gốc rễ cơ sở địa vật lí đã được chấp nhận, nghiên cứu mới ở Mĩ liên hệ các biến thiên trong từ trường của Trái đất với sự lên xuống và dòng chảy của những đại dương trên thế giới. Biết tầm quan trọng của những biến thiên từ trường này trong ngành đạo hàng và mô phỏng khí quyển, ứng dụng của nghiên cứu mới này mở rộng vượt khỏi cả lĩnh vực học thuật. Tuy nhiên, ý tưởng đó đã vấp phải sự chỉ trích nặng nề từ phía một số nhà nghiên cứu trong cộng đồng địa vật lí.

Các nhà vật lí ở Israel vừa tạo ra được một đối tượng tương đương với lỗ đen có thể bắt âm thanh theo kiểu giống như một lỗ đen thiên văn vật lí có thể bắt ánh sáng. Hệ đó, gồm một “hóa đặc Bose-Einstein đảo lộn mật độ”, có lẽ là một trong những cơ hội tốt nhất từ trước đến nay để phát hiện ra bức xạ Hawking vốn khó nắm bắt.

Thí nghiệm nhiệt hạch ITER trị giá 5 tỉ bảng hiện đang được xây dựng ở Cadarache, Pháp, sẽ không thể kiểm tra khả năng phát điện nhiệt hạch cho đến năm 2026 – muộn hơn 3 năm so với dự kiến – theo một kế hoạch mới do cơ quan điều phối ITER vừa phê chuẩn. Tại một cuộc họp trong tuần này ở Mito, Nhật Bản, các thành viên của ủy ban ITER nói rằng tổ hợp thiết bị sẽ bắt đầu các thí nghiệm vào năm 2018 như dự tính, nhưng những thành phần nhất định quan trọng cho việc chạy plasma deuterium và tritium (D-T) sẽ không được lắp đặt ngay khi việc xây dựng hoàn tất.

ADN có thể chứa bản đồ thiết kế cho sự sống nhưng nó cần đến các protein để đọc kế hoạch và xây dựng tổ chức. Cơ chế của quá trình sinh học thiết yếu này vẫn là một bí ẩn nhưng các nhà nghiên cứu ở Pháp đang đề xuất một mô hình vật lí trong đó từng protein một có thể “trượt” tự do theo sợi ADN để tìm chuỗi mục tiêu. Đội nghiên cứu hình dung tiến trình là “các protein liên kết ADN” tụ tập xung quanh chuỗi xoắn kép thần tượng do lực hút điện – protein có điện tích toàn phần dương và ADN có điện tích toàn phần âm. Thật kì diệu, những protein này sau đó có thể liên kết chính xác với đúng phần thích hợp của chuỗi ADN dài, cuộn khúc, để chúng có thể tiến hành những chức năng cần thiết như nhân bản thông tin di truyền và dịch mã gen thành khuôn cho sự sản xuất protein.

Có nước trên Mặt trăng hay không – và đâu là nơi tốt nhất để xây dựng một căn cứ Mặt trăng? Hai câu hỏi này và những câu hỏi khác nữa về người láng giềng gần gũi của chúng ta sẽ sớm được trả lời bởi hai sứ mệnh chưa được đặt tên phóng lên vào hôm 18/06 từ Mũi Canaveral ở Florida. Tàu Quỹ đạo Thăm dò Mặt trăng (LRO) và Vệ tinh Cảm biến và Quan sát Miệng núi lửa Mặt trăng (LCROSS) của NASA được phóng lên hồi 17:32 giờ địa phương trên cùng tên lửa Atlas V. Cả hai phi thuyền được trông đợi đến quỹ đạo mặt trăng vào hôm 23/6.

Chu kì lặng lẽ kéo dài bất thường của hoạt động Mặt trời hiện nay có lẽ do chuyển động của các dòng phun trào “lờ đờ” bên dưới bề mặt Mặt trời, theo các nhà khoa học tại Đài Thiên văn Mặt trời Quốc gia (NSO) ở Arizona, Mĩ. Quan sát của các nhà khoa học trên, thể hiện một dòng phun trào đông-tây mất lâu hơn một năm để di chuyển xuống phía nam 10o so với chu kì mặt trời trước, còn cho thấy mặt trời đang chuyển vào chu kì tiếp theo của nó.

Các nhà nghiên cứu tại Công ti General Electric khẳng định họ đã thực hiện một đột phá quan trọng trong lĩnh vực lưu trữ dữ liệu quang học có thể đưa đến những chiếc đĩa thương mại chứa tương đương 100 DVD trong vòng 3 năm tới. Công nghệ mới hoạt động trên nguyên lí vật lí của sự giao thoa ảnh nổi, cho phép thông tin được đóng gói chặt hơn nhiều với những định dạng ghi đã có. Một dụng cụ mới sẽ cần thiết để đọc những chiếc đĩa này, nhưng dụng cụ này cũng sẽ tương thích với những định dạng đã có như CD, DVD, và đĩa Blu-ray, theo lời đội nghiên cứu gốc Mĩ.

Một số nhà vật lí tin rằng những biến đổi của khí hậu trên Trái đất có thể giải thích một phần lớn bởi những biến đổi ở thông lượng tia vũ trụ đi tới Trái đất. Những sự biến đổi này xảy ra khi hệ mặt trời đi vào và đi ra khỏi những cánh tay xoắn ốc của thiên hà của chúng ta – những sự đi qua dường như có tương quan gần gũi với tính chu kì của các kỉ nguyên băng hà. Tuy nhiên, nghiên cứu mới dựa trên mô hình gần đây của cấu trúc và chuyển động của những cánh tay xoắn ốc tìm thấy chẳng có mối tương quan nào như vậy cả.

Các nhà khoa học ở Mĩ vừa chế tạo được một dụng cụ nhỏ xíu có thể phân tách một số loại tế bào ung thư và không ung thư. Gắn trên một cái bánh cóc, dụng cụ đó khai thác thực tế là những tế bào khác nhau sử dụng những chiến thuật khác nhau để siết chặt đường đi của chúng qua những lối đi hẹp. Đội nghiên cứu tin rằng những bánh cóc tương tự có thể dùng để bắt những tế bào ung thư “di căn”, chúng có thể phân tán căn bệnh trong khắp cơ thể.

Hãy bắn một phát súng nước lên trời và dòng chất lỏng sẽ bắt đầu vỡ ra thành những giọt nhỏ hơn do sức căng bề mặt. Thật lí thú, hành trạng giống như vậy cũng được quan sát thấy ở những dòng chảy của cát mặc dù vật chất dạng bột mịn được cho là tập hợp của những hạt chẳng tác dụng lực nào lên nhau cả. Nay – với sự hỗ trợ của video camera trị giá 80.000 đô la của họ - các nhà vật lí ở Mĩ vừa phát triển một lời giải thích cho sự tương tự bất ngờ này.

Hai trong những tổ hợp thiết bị nổi tiếng nhất của Canada đang được mở rộng một phần nhờ sự tài trợ từ phía Quỹ Cách tân Canada (CFI). Phòng thí nghiệm Đài thiên văn Neutrino Sudbury (SNOLAB) ở Ontario vừa thu thêm 10,6 triệu đô la Canada để chi cho việc mở rộng thêm các thiết bị dưới lòng đất của nó. Trong khi đó, Viện Vật lí Lí thuyết Perimeter ở Waterloo, Ontario vừa nhận được 10 triệu đô la Canada để tăng gấp đôi cơ ngơi của mình.

Một công ti ở Mĩ đang đưa ra kế hoạch cho một bộ cảm biến đeo tay, có thể mang trong người có khả năng phát hiện ra ngay tức thì sự có mặt của E. coli, khuẩn bệnh than, khuẩn  salmonella và những mối nguy sinh học khác. Bộ cảm biến, chứa những đầu chìa kim cương nhỏ xíu, đang được phát triển bởi Advanced Diamond Technologies (ADT) ở Illinois. Công ti có chương trình nghiên cứu dự tính 6 tháng thành ra 3 năm và hi vọng có được các nguyên mẫu dụng cụ vào cuối năm 2011.

Chúng ta chờ đợi những phát kiến mới của các nhà khoa học trong tháng 7.

download bản tin

HiepKhachQuay (thuvienvatly.com)

Cập nhật ( 01/07/2009 )
 
Tạo bảng điểm online

Chúng tôi hiện có hơn 60 nghìn tài liệu để bạn tìm


ABC Trắc Nghiệm Vật Lý
Cầu vồng   |   Đăng nhập Đăng nhậpnew
Đang online (71)