Logo Thư Viện Vật Lý
Banner Thư Viện Vật Lý

Ý kiến về đề thi TNPT môn Vật Lý 2008-chương trình không phân ban
Người đăng: Trần Thị Thanh Tâm   
12/06/2008

Bài viết về đề thi TNPT môn Vật Lý năm 2008-chương trình không phân ban do TSKH. Lê Văn Hoàng -ĐHSP TpHCM gửi đến thư viện nguyên văn:

"Câu 5, mã đề 487-chương trình KPB và đáp án của Bộ đang gây ra tranh luận trong các giáo viên và học sinh. Nhân việc báo Người Lao Động hỏi ý kiến, tôi xin có bài phân tích như sau: 


Một sóng âm truyền trong không khí, trong số các đại lượng: biên độ sóng, tần số sóng, vận tốc truyền sóng và bước sóng; đại lượng không phụ thuộc vào các đại lượng còn lại là

A. vận tốc truyền sóng     B. tần số sóng    C. biên độ sóng     D. bước sóng

(B- tần số sóng là đáp án của Bộ)

 1. Đầu tiên ta xem vì sao Ban ra đề đưa ra đáp án đầu tiên là ‘C. biên độ sóng’?

Ta có công thức quen thuộc đối với học sinh là  

                                           λ =v/f               (1)

trong đó v – vận tốc truyền sóng, f – tần số của sóng âm và λ – bước sóng. Như vậy có thể nói 3 đại lượng: vận tốc, tần số và bước sóng có mối quan hệ với nhau. Trong khi đó, chương trình phổ thông không có công thức nào chỉ ra sự liên hệ giữa biên độ sóng âm với các đại lượng trên. Do đó, trong đề thi trên, nếu thay chữ ‘phụ thuộc vào’ bằng chữ ‘liên quan tới’ thì câu trả lời ‘C. biên độ sóng’ là đáp án đúng, phù hợp với chương trình phổ thông.

2. Nếu để nguyên đề thi thì đề không sai tuy nhiên sẽ có nhiều đáp án đúng. Vì vậy nếu đây là câu trắc nghiệm chỉ có một chọn lựa thì đề thi có vấn đề.

Ta sẽ giải đề theo chương trình phổ thông:

-        Vận tốc truyền sóng: Ta biết rằng vận tốc truyền sóng âm chỉ phụ thuộc vào môi trường, nếu môi trường là không khí thì phụ thuộc vào mật độ không khí. Trong điều kiện thường, vận tốc âm thanh trong không khí khoảng 320m/s và không phụ thuộc vào tần số, biên độ và bước sóng. Cho nên ‘A. vận tốc truyền sóng’ là đáp án đúng. Thực tế ta biết rằng sóng lan truyền trong môi trường thì vận tốc phụ thuộc vào tần số, như là hiện tượng ‘tán sắc’ ánh sáng. Trong điều kiện phòng thí nghiệm lý tưởng và với các đo đạc chính xác, về nguyên tắc ta có thể hy vọng quan sát được hiện tượng ‘tán âm’. Tuy nhiên với sóng âm trong không khí thì vận tốc truyền sóng không phụ thuộc vào ba đại lượng nêu trên.

-        Tần số sóng: Thực tế, tần số sóng do dụng cụ đo (ví dụ là tai người nghe) khác tần số sóng do nguồn phát ra nếu nguồn phát chuyển động (hiệu ứng Doppler). Theo hiệu ứng này, nếu nguồn phát sóng chuyển động thì tần số sóng đối với nguồn thu luôn phụ thuộc vào vận tốc truyền sóng. Do vậy chọn lựa ‘B. tần số sóng’ là đáp án sai. Tuy nhiên ở chương trình phổ thông, nếu học sinh chưa học hiệu ứng Doppler thì có thể mặc định nguồn phát sóng đứng yên và khi đó tần số sóng không phụ thuộc vào vận tốc truyền sóng. ‘Đáp án B. tần số sóng’có thể tạm cho là đúng.

-        Biên độ sóng: Khi truyền trong không khí trên nguyên tắc sóng âm tắt dần do hấp thụ của không khí, vì vậy biên độ có sự phụ thuộc phức tạp. Ví dụ ta thấy âm có tần số cao thì lan xa hơn các âm trầm. Tuy nhiên ở khoảng cách vài m ta có thể xem sóng âm có biên độ không đổi. Ở mức độ phổ thông chúng ta mặc định như vậy nên học sinh không học một công thức nào liên quan đến sự phụ thuộc của biên độ sóng với các đại lượng đặt trưng cho sóng như tần số, vận tốc và bước sóng. Do đó chọn lựa ‘C – biên độ sóng’ cũng là đáp án đúng. Có ý kiến cho rằng sóng âm là sóng cưỡng bức (nguồn phát cưỡng bức không khí dao động) cho nên biên độ phụ thuộc vào tần số. Đây là quan điểm sai lầm. Trong không khí, liên kết giữa các phần tử rất yếu nên tần số riêng của không khí nhỏ hơn rất nhiều lần so với tần số sóng âm và có thể bỏ qua. Vì vậy không thể có chuyện biên độ phụ thuộc vào tần số do dao động cưỡng bức.

-        Bước sóng: Công thức λ =v/f chỉ sự phụ thuộc của bước sóng vào tần số. Thực tế, vận tốc truyền sóng không đổi, chúng ta đo được các bước sóng khác nhau phụ thuộc vào các tần số khác nhau. ‘chọn lựa D. bước sóng’ là đáp án sai.

Kết luận: Với kiến thức chương trình phổ thông, câu hỏi trên có 3 chọn lựa đúng.

3. Làm thế nào để giải quyết vấn đề đã phát sinh do đề không chính xác như đã phân tích? Theo tôi có 2 phương án giải quyết theo trình tự ưu tiên:

+ Phương án 1: Hủy bỏ câu này, tính điểm 0.25 cho tất cả học sinh. Chính người thầy ra đề còn nhầm lẫn, các thầy còn tranh luận thì không thể dùng câu hỏi đó để đánh giá học sinh

     + Phương án 2: Vì là câu hỏi chỉ có một chọn lựa, cho nên nếu học sinh trả lời một trong 3 đáp án A, B, C đều cho điểm. Nếu trả lời đáp án D thì mất điểm.

4.    Hiện tượng đề ra sai, đáp án không chuẩn xảy ra không phải lần đầu ở cấp quốc gia. Chúng ta cần xem lại quy trình ra đề thi.

TSKH. Lê Văn Hoàng"

Xem bình luận

Cập nhật ( 18/06/2008 )
 
Tạo bảng điểm online

Chúng tôi hiện có hơn 60 nghìn tài liệu để bạn tìm


ABC Trắc Nghiệm Vật Lý
Cầu vồng   |   Đăng nhập Đăng nhậpnew
Đang online (112)