Logo Thư Viện Vật Lý
Banner Thư Viện Vật Lý

> > Lỗ đen

Lỗ đen

* Nguyễn Tấn Phát - 315 lượt tải

Chuyên mục: Kho luận văn, luận án, tiểu luận seminar

Để download tài liệu Lỗ đen các bạn click vào nút download bên dưới.

Mời bạn truy cập vào kho download tài nguyên với thư viện giáo án điện tử, thư viện đề kiểm tra - trắc nghiệm và nhiều tài nguyên quý giá khác nữa.

Nếu bạn thích tài liệu Lỗ đen , click nút "Cảm ơn" hoặc "Thích" và chia sẻ cho bạn bè mình.

Hãy Đăng kí để nhận file mới qua email
Download reader Hướng dẫn


► Like TVVL trên Facebook nhé!
Luong tu thu vi
Hỗ trợ  Upload
Thêm vào bộ sưu tập

Mã nhúng hiện file trên blog của bạn:

* Bạn muốn Viết công thức toán tại comment Facebook này, hãy đọc bài hướng dẫn tại đây: Cách gõ công thức toán trong Facebook
3 Đang tải...
Chia sẻ bởi: Nguyễn Tấn Phát
Ngày cập nhật: 15/05/2013
Tags: Lỗ đen
Ngày chia sẻ:
Tác giả Nguyễn Tấn Phát
Phiên bản 1.0
Kích thước: 32.88 Kb
Kiểu file: docx
Hãy đăng kí hoặc đăng nhập để tham gia bình luận

  • Tài liệu Lỗ đen là file được upload bởi thành viên của Thư Viện Vật Lý như đã trình bày trên. Cộng đồng Thư Viện Vật Lý hết sức cảm ơn tác giả đã chia sẻ tài liệu này.

    Rất mong các bạn đóng góp bằng cách upload file để kho tài liệu của chúng ta thêm phong phú.

Dưới đây là phần văn bản trích từ tài liệu

Chú ý:

- Có thể font chữ sẽ không hiển thị đúng, bạn nên click nút download để tải về máy đọc cho hoàn thiện.

- Download bộ font .VnTimes, VNI-Times đầy đủ nếu máy bạn chưa có đủ font tiếng Việt.

LỖ ĐEN

1. Sơ lược về lỗ đen

Chúng ta đã nghe rất nhiều nguồn thông tin đề cập đến lỗ đen. Vậy lỗ đen thực chất là gì? Nó được hình thành như thế nào? Nó có đặc điểm là gì? Hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu về nó. Một vật thể đặc biệt và ẩn chứa nhiều bí ẩn.

Có thể nói một cách khái quát rằng: Lỗ đen là một vùng không - thời gian nơi mà trọng lực hút lấy mọi thứ kể cả ánh sáng. Lý thuyết tương đối rộng dự đoán rằng một khối lượng đủ nhỏ sẽ làm biến đổi không - thời gian để hình thành nên lỗ đen. Bao quanh lỗ đen là một bề mặt được định nghĩa một cách toán học và được gọi là chân trời sự kiện, nơi mà mọi vật thể không thể quay trở ra khi đã đặt chân vào đó. Sở dĩ lỗ đen được gọi là “đen” vì nó hấp thụ tất cả ánh sáng và không hề bức xạ trở lại.

Ý tưởng về một vật thể có khối lượng vô cùng lớn mà ngay cả ánh sáng cũng không thể thoát ra được lần đầu tiên được đưa ra bởi nhà địa chất John Mitchell trong một là thư ông gửi cho Henry Cavendish. Năm 1796, nhà toán học Pierre – Simon Laplace đề xuất một ý tưởng tương tự trong phiên bản đầu tiên và thứ hai của cuốn “Exposition du système du Monde” (tuy nhiên nó đã được lược bỏ trong các lần tái bản sau).

2. Sự hình thành của các loại lỗ đen

2.1. Lý thuyết về sự suy sụp hấp dẫn và thuyết tương đối rộng

Trên đây là một số thông tin khái quát nhất về một lỗ đen. Vậy một lỗ đen được hình thành như thế nào? Trước khi nghiên cứu vấn đề này, chúng ta cần phái nắm vững được lý thuyết về suy sụp hấp dẫn.

Suy sụp hấp dẫn là hiện tượng co nén nhanh của các vật thể có khối lượng lớn (thiên thể) dưới tác dụng của lực hấp dẫn. Suy sụp hấp dẫn thường xuất hiện ở giai đoạn kết thúc quá trình tiến hoá của thiên thể có khối lượng lớn, vào khoảng 10 lần khối lượng Mặt trời. Sau khí đốt cạn nguồn nhiên liệu hạt nhân, các sao (hay nói chung là các thiên thể) sẽ bị mất cân bằng cơ học dẫn đến quá trình co nén vào tâm với tốc độ tăng dần. Cùng với quá trình suy sụp hấp dẫn vào trong này là quá trinh tăng áp suất bên trong.

Nếu áp suất tại tâm tăng đủ lớn để ngừng quá trình suy sụp hấp dẫn thì thiên thể đó sẽ có khối tâm là một sao neutron đặc. Lớp vỏ lúc đó bắn ra ngoài tạo thành tinh vân, độ sáng của thiên thể có thể tăng lên hàng triệu lần trong một thời gian ngắn và hình thành sao siêu mới.

Ngược lại, nếu áp suất bên trong của thiên thể chỉ đủ làm chậm quá trình suy sụp hấp dẫn nhưng không ngăn được sự co nén vật chất vào trong bán kính hấp dẫn, vật chất sẽ tiếp tục suy sụp vào và khối tâm lúc đó trở thành một lỗ đen.

2.2 Lỗ đen được hình thành từ cái chết của ngôi sao lớn (lỗ đen có khối lượng ngôi sao)

Vậy lý thuyết về sự suy sụp hấp dẫn đã chỉ ra rằng, nếu một lỗ đen được hình thành do sự suy sụp hấp dẫn của một ngôi sao lớn, thì nó có khối lượng từ 3,2 đến vài chục lần khối lượng Mặt Trời. Sự suy sụp hấp dẫn của ngôi sao này là một quá trình tự nhiên và không thể tránh khỏi khi nó đi đến kết thúc quá trình tiến hoá của nó.

Lỗ đen hình thành từ cái chết ngôi sao có khối lượng lớn nhất (phát hiện năm 2007) là 15,65 ± 1,45 Mo. Ngoài ra còn có bằng chứng cho thấy nguồn tia X IC 10X-1 là từ một lỗ đen có khối lượng khoảng 24-33 khối lượng mặt trời. Tới tháng 8 năm 2008, XTE J1650-500 được NASA báo cáo là lỗ đen có khối lượng nhỏ nhất, 5-10 lần khối lượng mặt trời và đường kính khoảng 24 km

2.3. Lỗ đen có khối lượng trung bình

Những lỗ đen khác có khối lượng từ 10 lần đến hàng trăm lần khối lượng Mặt trời thì được gọi là lỗ đen khối lượng trung bình (IMBH). Loại lỗ đen này quá lớn để có thể hình thành từ sự suy sụp hấp dẫn của một ngôi sao.

Có ba giả thuyết về sự hình thành lỗ đen khối lượng trung bình. Thứ nhất là đó là sự hợp nhất của các lỗ đen có khối lượng sao với những thiên thể đồng hành. Thứ hai là sự và chạm của những ngôi sao lớn trong một đám sao dày đặc và sự suy sụp hấp dẫn sau quá trình va chạm đó tạo thành một lỗ đen IMBH. Thứ bà là lỗ đen có khối lượng trung bình chính là những lỗ đen nguyên thuỷ hình thành từ vụ nổ Big-bang.

Chỉ mới có khoảng 2 lỗ đen loại này được tìm thấy cho đến nay.

2.4. Lỗ đen siêu khối lượng

Các lỗ đen có khối lượng khoảng từ 105 đến 1,8.1010 khối lượng của Mặt trời thì được gọi là lỗ đen siêu khối lượng. Phần lớn các thiên hà, kể cà Ngân Hà đều có chứa trong vùng nhân của mình một lỗ đen siêu khối lượng.

So với các lỗ đen nhỏ, các lỗ đen siêu khối lượng có khối lượng riêng nhỏ hơn, thậm chí còn nhỏ hơn khối lượng riêng của nước.

Đã có nhiều giả thiết khác nhau cho cơ chế hình thành lỗ đen siêu khối lượng. Một trong số đó cho rằng những “hạt giống” của lỗ đen siêu khối lượng là những lỗ đen khác có khối lượng hành trăm lần khối lượng Mặt trời hình thành sau những vụ nổ của sao lớn và lớn lên nhờ sự bồi đắp vật chất. Giả thiết cuối cùng cho rằng, những lỗ đen siêu khối lượng có thể là những lỗ đen nguyên thuỷ.

Những lỗ đen siêu khối lượng xuất hiện từ rất sớm trong vũ trụ (khi vũ trụ dưới 1 tỉ năm tuổi), ngay từ trong những thiên hà lớn đầu tiên.

2.5. Lỗ đen siêu nhỏ

Lỗ đen siêu nhỏ hay còn được gọi là những hố đen có kích thước nguyên tử, những tính chất của cơ học lượng tử có tầm quan trọng lớn. Người ta cho rằng lỗ đen siêu nhỏ được tạo trong môi trường có mật độ vật chất dày đặc của vũ trụ sơ khai(sau bigbang).

Trên lý thuyết, những lỗ đen siêu nhỏ có thể bằng hoặc lớn hơn khối lượng Planck (22 microgram). Máy gia tốc hạt lớn (LHC) trên lý thuyết có thể tạo ra lỗ đen siêu nhỏ bằng cách cho 2 phân tử va chạm với năng lượng thích hợp.

Tuy nhiên, lỗ đen siêu nhỏ được cho là vô hại vì nó sẽ “bốc hơi” gần như ngay lập tức, và nếu nó thực sự nguy hiểm, những lỗ đen mini được tạo ra bởi các tia vũ trụ đã tiêu diệt toàn bộ những thiên thể được biết (cả Trái Đất, Mặt trời, sao notron, sao lùn trắng) từ lâu rồi.

2.6. Lỗ đen nguyên thuỷ

Lỗ đen nguyên thuỷ được giả thiết không phải hình thành từ sự suy sụp hấp dẫn của ngôi sao lớn mà do áp suất cực lớn từ mật độ vật chất dày đặc của vũ trụ ban đầu.

Theo thuyết Big-bang, trong những khoảnh khắc đầu tiên sau vụ nổ, áp suất và nhiệt độ cực kì lớn. Dưới những điều kiện đó, những dao động đơn giản của mật độ khối lượng có thể tạo nên những vùng dày đặc đủ để tạo ra lỗ đen. Mặc dù hầu hết những vùng có mật độ cao sẽ bị nhanh chóng phân tán do sự giãn nở của vũ trụ, nhưng lỗ đen nguyên thuỷ vẫn ổn định và tồn tại cho đến bây giờ.

Quá trình “bốc hơi” của những lỗ đen nguyên thủy có thể là nguyên nhân của những vụ bùng nổ tia gamma.

Ngoài ra một số vấn đề như vật chất tối, vách domain (ranh giới mà tại đó có sự thay đổi hướng của moment từ trường), đơn cực từ trong vũ trụ cũng có liên quan tới lỗ đen nguyên thủy.

Lỗ đen nguyên thủy có thể ở bất cứ kích thước nào.

Lỗ đen nguyên thủy góp phần hình thành nên những thiên hà đầu tiên.

Tóm lại, nguyên tắc chung để tạo thành lỗ đen là tạo được áp suất đủ lớn để quá trình suy sụp của vật chất diễn ra vô hạn tạo nên lực hấp dẫn cực lớn.

Dựa vào khối lượng của lỗ đen, người ta chia lỗ đen ra làm các loại là lỗ đen có khối lượng sao, lỗ đen có khối lượng trung bình (IMBH), lỗ đen siêu khối lượng và lỗ đen khối lượng siêu nhỏ. Mỗi loại lỗ đen đều được đưa ra nhiều giả thuyết về sự hình thành của nó.

3. Thành phần và cấu tạo của lỗ đen

3.1. Cấu trúc

Ta vừa tìm hiểu về sự hình thành của lỗ đen. Vậy lỗ đen được cấu tạo như thế nào và bao gồm những thành phần nào?

Trước hết hãy nói đến cấu trúc của một lỗ đen. Thuyết “Không có tóc” (NO-HAIR) đã chứng tỏ rằng, một khi đã ở vào tình trạng ổn định sau khi hình thành, một lỗ đen chỉ bao gồm ba thông số vật lý cơ bản là khối lượng, điện tích và moment động lượng. Bất kì hai lỗ đen nào có cùng tính chất hoặc các thông số cơ bản trên thì không thể phân biệt chúng bằng cơ học cổ điển.

Các lỗ đen đơn giản nhất chỉ có khối lượng mà không có điện tích hay moment động lượng. Những lỗ đen này thường được gọi là lỗ đen Schwarzschild sau khi được Karl Schwarzschild phát hiện ra năm 1916. Theo định luật Birkhoff, các lỗ đen này chỉ là một vùng không gian có dạng đối xứng cầu. Điều này có nghĩa là ta không thể tìm ra sự khác biệt giữa trường hấp dẫn của lỗ đen với trường hấp dẫn của một vật thể khác có dạng đối xứng cầu có cùng khối lượng với nó. Do đó, các quan niệm thông thường cho rằng, lỗ đen hút tất cả mọi vật ở môi trường xung quanh nó chỉ còn đúng ở vùng gần chân trời sự kiện của lỗ đen.

Ngoài ra, có những cách khác để mô tả một lỗ đen tổng quát hơn. Một lỗ đen tích điện được mô tả bằng các hàm Reissner – Nordström, trong khi đó các hàm Kerr dùng để mô tả một lỗ đen quay. Cách chung nhất để mô tả một lỗ đen là hàm Kerr – Newman, trong đó mô tả lỗ đen về cả điện tích và moment động lượng.

Trong khi khối lượng lỗ đen có thể là bất kì một giá trị dương nào đó thì điện tích và moment động lượng của nó lại bị giới hạn bởi khối lượng của chính nó.

3.2. Chân trời sự kiện

Mỗi lỗ đen chỉ có kích thước bằng một điểm, nhưng đặc điểm bí ẩn hơn là nó có một “chân trời sự kiện”, một mặt biên ảo với kích thước hạn chế bao quanh lỗ đen. Ở đó, bất kì một vật chất nào khi rơi vào đều sẽ biến mất vĩnh viễn khỏi vũ trụ. Đối với nhân loại ngày nay, sự tồn tại và bản chất của chân trời sự kiện vẫn bí ẩn hơn nhiều so với bản thân các lỗ đen.

“Bề mặt” của lỗ đen được gọi là chân trời sự kiện, đó là bề mặt ảo xung quanh lỗ đen. Stephen Hawking đã sử dụng định lý Gauss – Bonnet để chứng minh rằng hình học tôpô của chân trời sự kiện của một lỗ đen (bốn chiều) là một hình cầu. Tại chân trời sự kiện, vận tốc thoát bằng vận tốc ánh sáng. Do đó, bất kỳ vật gì, kể cả photon bên trong chân trời sự kiện đều không thể thoát khỏi chân trời sự kiện đó vì trường hấp dẫn quá mạnh của lỗ đen.

Các vật thể chuyển động trong trường hấp dẫn thì thời gian sẽ bị chậm đi được gọi là sự giãn nở của thời gian. Gần chân trời sự kiện, sự giãn nở thời gian xảy ra rất nhanh. Bản thân vật thể khi đi qua chân trời sự kiện sẽ không cảm thấy điều gì đặc biệt, nhưng người quan sát bên ngoài sẽ thấy vật thể tiến gần chân trời sự kiện một cách chậm dần rồi mất hẳn. Đó là do ánh sáng từ vật thể phải mất một thời gian lâu hơn để thoát khỏi lực hấp dẫn khi tiến gần chân trời sự kiện, và mất một khoảng thời gian vô tận khi đạt đến chân trời sự kiện để đến với người quan sát bên ngoài. Chính vì thế nó được gọi là chân trời vì người quan sát nhìn vật thể tiến đến chân trời sự kiện tương tự như một chiếc máy bay khuất sau chân trời thường.

Diện tích chân trời sự kiện chỉ có thể tăng hoặc không đổi, chính vì vậy 2 lỗ đen có thể hợp vào nhau nhưng không thể có trường hợp một lỗ đen tách ra thành 2 lỗ đen nhỏ hơn.

3.3. Bán kính Schwarzchild

Khái niệm chân trời sự kiện có liên quan đến khái niệm bán kính Schwarzschild trong vật lý. Bán kính Schwarzschild hay bán kính hấp dẫn Schwarzschild của một vật thể là bán kính giới hạn mà nếu kích thước của vật thể nhỏ hơn giá trị này thì nó sẽ trở thành một hố đen (lực hấp dẫn lớn tới mức vận tốc vũ trụ cấp hai của vật thể đó đạt tới ngưỡng vận tốc ánh sáng). Bán kính Schwarzschild của vật thể khối lượng M được cho bởi công thức sau:

Trong đó

RSlà bán kính hấp dẫn Schwarzschild, tính bằng km

G là hằng số hấp dẫn

M là khối lượng vật thể (không phải khối lượng của lỗ đen), tính bằng kg

c là vận tốc ánh sáng trong chân không (300.000 km/s).

Bán kính Schwarzschild của Mặt Trời là xấp xỉ 3 km và của Trái Đất là khoảng 9mm, nghĩa là nếu nén toàn bộ Trái Đất lại thành một viên bi đường kính 9mm thì nó sẽ biến thành một lỗ đen.

Bán kính Schwarzschild không phải là bán kính của lỗ đen.

3.4. Điểm kì dị (singularity)

Một thành phần rất quan trọng khác trong lỗ đen mà ta cần tìm hiểu đó điểm kì dị.

Tại tâm của lỗ đen, bên trong chân trời sự kiện, lý thuyết tương đối rộng tiên đoán có một điểm kì dị, tại đó độ cong của không – thời gian trở nên vô hạn và lực hấp dẫn cũng mạnh vô hạn.

Với những lỗ đen không quay, điểm này có hình dạng như một dấu chấm. Và với những lỗ đen quay, nó bôi ra thành một cái “nhẫn” kì dị nằm trên mặt phẳng của chuyển động quay. Trong cả hai trường hợp thì nó đều không có thể tích, mà chứa toàn bộ khối lượng của lỗ đen. Và vì vậy khối lượng riêng của nó coi như là vô hạn.

Bất cứ vật gì rơi vào lỗ đen không thể tránh khỏi việc hút vào điểm kì dị, một khi đã đi qua chân trời sự kiện. Khi nó rơi vào điểm kì dị, vật chất bị ép tới một khối lượng riêng vô hạn. Trước đó một chút, nó sẽ bị xé nát bởi lực thuỷ triều.

Tuy nhiên đó là trường hợp lỗ đen không quay và không có điện tích, nếu nó có tích điện hoặc quay, vật chất có thể thoát khỏi vùng kì dị. Trường hợp này gọi là lỗ giun đào. Vật chất khi đó được giả thuyết rằng sẽ được chuyển đến một vũ trụ khác và từ đây sinh ra khái niệm du hành vượt thời gian. Tuy nhiên, ở đây lại tồn tại một nghịch lý du hành thời gian: nếu một người du hành vượt thời gian đến quá khứ giết ông nội mình trước khi sinh ra cha mẹ mình thì như vật bản thân người đó sẽ không được sinh ra. Vậy nếu không được sinh ra thì cũng sẽ chẳng có chuyện người đó quay về quá khứ để giết ông nội.

Tóm lại, điểm kì dị nằm ở trung tâm của lỗ đen và là nơi mà các định luật vật lý cũng như quy luật về không – thời gian bị phá vỡ.

3.5. Mặt cầu photon và quyển ergo

Ngoài chân trời sự kiện, điểm kì dị, lỗ đen còn có hai thành phần khác là mặt cầu photon và mặt cầu ergo.

Mặt cầu photon là một giới hạn hình cầu có độ dày bằng 0 mà ở đó photon chuyển động tiếp tiếp với quả cầu theo một quỹ đạo hình tròn. Với những lỗ đen không quay, mặt cầu photon có bán kính gấp 1,5 lần bán kính Schwarzschild. Với những lỗ đen quay, nó có hai mặt cầu photon. Khi quay, nó kéo lê không gian. Mặt cầu photon gần lỗ đen hơn sẽ chuyển động quay cùng chiều và mặt cầu bên ngoài thì quay ngược lại. Vận tốc góc của lỗ đen càng lớn thì khoảng cách giữa hai mặt cầu càng xa.

Lỗ đen quay được bao quanh bởi một vùng không – thời gian không đứng yên gọi là quyển ergo. Nó là sự kết quả của sự “kéo lê” khối lượng đang quay trong không – thời gian xung quanh. Quyển ergo được giới hạn bởi phần ngoài của chân trời sự kiện và một khối cầu dẹt, tiếp xúc với chân trời sự kiện ở hai cực, phình ra ở giữa. Vật thể và bức xạ có thể thoát ra bình thường từ quyển ergo.

4. Sự lớn lên và “bốc hơi” của lỗ đen

4.1 Sự bồi đắp vật chất

4.2 Bức xạ Hawking

5. Quan sát lỗ đen

Một khi lỗ đen được hình thành, nó sẽ tiếp tục lớn lên nhờ hấp thụ vật chất. Bất kì một lỗ đen nào cũng sẽ tiếp tục hấp thụ khí và bụi xung quanh nó và những bức xạ của phông nền vũ trụ. Đây là quá trình chính để lỗ đen khối lượng siêu lớn phát triển.

Một khả năng khác là lỗ đen sẽ dung hợp với những ngôi sao hoặc lỗ đen khác. Đây là một giai đoạn quan trọng trong sự phát triển của lỗ đen siêu khối lượng hay khối lượng trung bình. Nhóm sẽ trình bày kĩ hơn vấn đề này ở phần Quan sát lỗ đen.

Năm 1974, Hawking cho thấy lỗ đen không hoàn toàn “đen” mà có thể bức xạ nhiệt, hay còn gọi là bức xạ Hawking. Bằng việc áp dụng lý thuyết trường lượng tử, ông quả quyết rằng phổ của các hạt bức xạ của lỗ đen giống quang phổ của một vật đen tuyệt đối. Vì vậy, lỗ đen sẽ bị “bay hơi” qua thời gian thông qua quá trình bức xạ này. Nhiệt độ của quang phổ ( nhiệt độ Hawking) tỉ lệ với trọng lực bề mặt của lỗ đen, và tỉ lệ nghịch với khối lượng. Vì thế lỗ đen lớn sẽ ít phát xạ hơn lỗ đen nhỏ.

Bức xạ Hawking phát ra ở vùng không gian ở bên ngoài chân trời sự kiện. Cơ chế: ở vùng không gian đó, có sự thăng giáng lượng tử tạo ra cặp hạt-phản hạt. Một số phản hạt bị rơi vào chân trời sự kiện, kết hợp với hạt trong lỗ đen làm lỗ đen bị bốc hơi, hạt còn lại không tìm được thằng còn lại để hủy trở thành bức xạ Hawking.Tuy nhiên, ta khó có thể quan sát được nó vì các lỗ đen thường ở rất xa, các nhà khoa học cũng đang trong quá trình tìm kiếm chúng.

Chúng ta đã được tìm hiểu khái quát về lỗ đen.Vậy làm sao ta có thể quan sát được lỗ đen?

Các nhà khoa học đã không ngừng tìm hiểu để tìm ra cách để có thể quan sát được một lỗ đen và họ kết luận rằng: Ta không thể trực tiếp quan sát được lỗ đen mà chỉ có thể biết được sự hiện diện của lỗ đen một cách gián tiếp nhờ tương tác hấp dẫn của nó với những vật thể xung quanh.

Sau đây là một số cách quan sát gián tiếp như vậy.

5.1. Sự bồi đắp vật chất

Nhờ bảo toàn moment động lượng, những vật chất bị hút bởi “cái giếng” hấp dẫn do vật có khối lượng cực lớn gây ra sẽ tạo ra một đĩa bồi tụ xung quanh vật đó. Ma sát ở đĩa tạo ra moment quay và làm cho vật chất bị hút sâu hơn vào trong và giải phóng năng lượng cùng với việc tăng nhanh nhiệt độ khí.

Khi vật chất xoáy ốc vào trong lỗ đen hoặc sao neutron, năng lượng hấp dẫn được biến đổi thành động năng và nhiệt. Bức xạ cường độ cao này truyền ra bên ngoài (dưới dạng photon) và làm ion hóa vật chất ở gần rìa ngoài của đĩa bồi tụ - tạo ra một plasma phát tia X. (Hiệu ứng compton ngược)

Trong nhiều trường hợp, đĩa bồi tụ đi kèm với một luồng hạt đi ra ở các cực, mang theo nhiều năng lượng. Tuy nhiên cơ chế hình thành luồng hạt này vẫn chưa được sáng tỏ lắm.

5.2. Tia X của hệ sao đội

Cách thứ hai, khi một sao hút vật chất của sao đồng hành, quá trình đó sẽ tạo ra những chùm tia X. Bằng cách quan sát sao đồng hành, ta có thể thu thập được những thông số của hệ và dự đoán được cả khối lượng của cả hai. Nếu như nó lớn hơn nhiều so với giới hạn của TOV (khoảng 3 lần khối lượng mặt trời) thì chắc chắc nó không thể là sao neutron mà phải là một lỗ đen.

5.3. Nhân của thiên hà

Cách thứ ba, những thiên hà hoạt động có những tính chất khác thường như có vạch quang phổ thu được không bình thường và sóng radio mạnh. Lý thuyết và thực tế quan sát đã cho thấy sự hoạt động của những thiên hà này có thể giải thích bởi những lỗ đen siêu khối lượng. Những lỗ đen siêu khối lượng với hàng triệu triệu lần hoặc tỉ tỉ lần khối lượng Mặt trời có một đĩa bồi tụ gồm khí và bụi và hai luồng hạt vật chất nằm vuông góc với đĩa.

Một số thiên hà đáng chú ý là Andromeda, M32, M87, Sombrero,…

5.4. Ảnh hưởng của lực hấp dẫn mạnh

Một cách khác để xác định lỗ đen là quan sát những hiệu ứng tạo bởi lực hấp dẫn ở những vùng lân cận nó. Một ví dụ điển hình là sự biến dạng của không thời gian tạo nên những tia sáng bị lệch đi như khi đi qua một thấu kính. Những quan sát cho thất những tia sáng bị lệch đi chỉ trong vài arcsec. Vì vậy ta có thể xác định lỗ đen thông qua quan sát quỹ đạo của một ngôi sao chuyển động quanh lỗ đen.

Nói tóm lại, ta có các cách như được nêu trên để quan sát một lỗ đen nhưng tất cả đều là quan sát lỗ đen một cách gián tiếp.

6. Những vấn đề lý thú

Lỗ đen vẫn còn ẩn chứa rất nhiều điều kì thú và hấp dẫn mà khoa học hiện nay chưa thể giải thích hết được. Sau đây chúng ta sẽ tìm hiểu một vài ví dụ như thế.

6.1. Vấn đề 1

Nghịch lý thông tin lỗ đen : các thông tin của vật chất khi rơi vào lỗ đen sẽ hoàn toàn bị xóa sạch, có đúng vậy không? Hiện nay có 6 giả thuyết trả lời cho vấn đề này :

1/ Thông tin hoàn toàn bị mất khi vào lỗ đen

2/ Những thông tin đó được thoát ra một cách từ từ thông qua sự bốc hơi của lỗ đen

3/ Thông tin thoát ra ở giai đoạn cuối cùng của sự bốc hơi và biến mất của lỗ đen.

4/ Thông tin được lưu trữ ở những phần còn lại có kích thước Planck ( sau sự bốc hơi của lỗ đen)

5/ Thông tin được trữ ở một vũ trụ mới sinh tách biệt với vũ trụ của chúng ta. (Đi vào lỗ đen này và ra ở lỗ đen khác, gọi là lỗ giun đào hay sâu đục).

6/ Thông tin được mã hóa trong mối tương quan giữa hiện tại và quá khứ ( nếu ta đi vào lỗ đen ta sẽ thấy quá khứ, hiện tại và tương lai cùng một lúc)

6.2. Vấn đề 2

Lỗ đen và ngày tận thế!

Nếu một lỗ đen tiến đến càng gần chúng ta, nó sẽ càng có sức tàn phá ghê gớm hơn. Chắc chắn Trái Đất sẽ không còn tồn tại nữa nếu bị hút vào lỗ đen.

Tuy nhiên, ngoài cách nuốt chửng chúng ta, vẫn còn rất nhiều cách để một lỗ đen huỷ diệt Trái Đất. Đơn giản thì lực hút của một lỗ đen chỉ cần làm Trái Đất tiến lại gần hoặc văng ra xa một chút khỏi quỹ đạo hiện nay, hành tinh của chúng ta sẽ bị Mặt trời thiêu đốt hoặc sẽ chìm vào kỷ băng hà vĩnh cửu. Và chắc chắn chúng ta sẽ không thể sống sót nếu lỗ đen đó ném chúng ta vào Mặt trời hoặc đẩy chúng ta bay ra khỏi quỷ đạo của mình.

Mới đây, các nhà thiên văn học Hà Lan đã được khoảng cách chính xác giữa Trái Đất và lỗ đen gần nhất và kết quả khiến giới khoa học phải ngạc nhiên. Khi lỗ đen V404-Cygni chỉ cách Trái Đất 7800 năm ánh sáng (trong khi khoảng cách trước đây đo được là gấp đôi con số đó). Chính điều này đạ đặt ra một giả thiết trong vài chục năm tới, các nhà khoa học có thể phát hiện những hố đen gần Trái Đất hơn chúng ta tưởng. Và nếu không may, một lỗ đen xuất hiện gần hệ Mặt trời của chúng ta để những tác động của nó ảnh hưởng đến Trái Đất, thậm chí “nuốt chửng” chúng ta thì điều gù sẽ xảy ra? Đó sẽ là ngày tận thế hay là cánh cửa mở ra một chân trời mới, một chuyến du hành vào tương lai.

Extension Thuvienvatly.com cho Chrome

Chúng tôi hiện có hơn 60 nghìn tài liệu để bạn tìm

File mới nhất

* DAO ĐỘNG ĐIỆN TỪ PHÂN DẠNG CHI TIẾT LUYỆN THI 2019
Ngày 24/04/2019
* ĐỀ THI THỬ THPTQG PHAN ĐÌNH PHÙNG HÀ TĨNH 2019 LẦN 1 (GIẢI CHI TIẾT)
Ngày 24/04/2019
* ĐỀ THI THỬ THPTQG CHUYÊN ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI I 2019 LẦN 3 (GIẢI CHI TIẾT)
Ngày 24/04/2019
* ĐỀ THI THỬ THPTQG CHUYÊN HÀ TĨNH 2019 LẦN 1 (GIẢI CHI TIẾT)
Ngày 24/04/2019
* Đề thi thử chuyên SP lần 3 năm 2019
Ngày 23/04/2019
File mới upload

Ngày này hằng năm

File mới upload

Được tải nhiều nhất tháng trước

File icon Đề THPT Chuyên Hà Tĩnh lần 5 năm 2016 (Có lời giải chi tiết)
3,401 lượt tải - 3,395 trong tháng
File icon ĐỀ THI THỬ THPTQG 2016 (SÁT CẤU TRÚC CỦA BỘ + ĐÁP ÁN)
2,100 lượt tải - 2,090 trong tháng
File icon Đề có cấu trúc 60%CB - 40%NC số 15 - có lời giải
2,333 lượt tải - 2,068 trong tháng
File icon THI THỬ THPT QUỐC GIA BÁM SÁT VỚI BỘ
1,895 lượt tải - 1,895 trong tháng
File icon ĐỀ THI THỬ THPT QUỐC GIA SÁT VỚI BỘ (CÓ ĐÁP ÁN)
1,879 lượt tải - 1,878 trong tháng
File download nhiều

Cầu vồng   |   Đăng nhập Đăng nhậpnew
Đang online (459)